Φωτοβολταϊκά μπαλκονιού με κόστος όσο ένας ηλιακός θερμοσίφωνας: Τι είναι τα plug-in, οι τεχνικές απαιτήσεις και τα οφέλη για τους καταναλωτές

Η δυνατότητα ενός νοικοκυριού να παράγει μέρος της ηλεκτρικής ενέργειας που καταναλώνει χωρίς να χρειάζεται να ακολουθήσει τη γνωστή χρονοβόρα διαδικασία σύνδεσης ενός συμβατικού φωτοβολταϊκού συστήματος αποτελεί τη σημαντικότερη καινοτομία του νέου πλαισίου που προωθεί το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας.

Για πρώτη φορά θεσπίζεται ένα αυτόνομο καθεστώς για τα μικρά φωτοβολταϊκά με ρευματολήπτη, τα λεγόμενα plug-in, τα οποία αποκτούν ξεχωριστή διαδικασία εγκατάστασης, ειδικές τεχνικές προδιαγραφές και διαφορετικό καθεστώς από τα συμβατικά οικιακά φωτοβολταϊκά αυτοκατανάλωσης.

Τι είναι

Η νέα κατηγορία αφορά μικροηλιακά συστήματα με ρευματολήπτη (plug-in) μέγιστης ισχύος έγχυσης έως 800 Watt και εγκατεστημένης ισχύος έως 900 Watt. Tα συστήματα μπορούν να συνδυάζονται με λύσεις αποθήκευσης, ενώ προορίζονται αποκλειστικά για αυτοκατανάλωση χωρίς έγχυση ενέργειας στο δίκτυο.

Στην πράξη δηλαδή το σύστημα δεν θα μπορεί να πουλά ή να διοχετεύει περίσσεια ηλεκτρικής ενέργειας στο δίκτυο όπως συμβαίνει με τα κλασικά φωτοβολταϊκά. Η παραγόμενη ενέργεια θα καταναλώνεται επιτόπου ή θα αποθηκεύεται σε μπαταρία όπου αυτή υπάρχει.

Πόσο θα κοστίσει

Αν και τα plug-in φωτοβολταϊκά παρουσιάζονται ως μια απλή και οικονομική λύση αυτοπαραγωγής, η τελική επένδυση δεν περιορίζεται στην αγορά του εξοπλισμού. Σήμερα, οι τιμές για ένα αντίστοιχο σύστημα ποικίλλουν και μπορεί να κοστίζουν στην αγορά από 500 έως και πάνω από 1.000 ευρώ, όσο δηλαδή και ένας ηλιακός θερμοσίφωνας.

Ωστόσο, μια σειρά από τεχνικές απαιτήσεις για την εγκατάσταση και την λειτουργία τους αναμένεται να αυξήσει σημαντικά το συνολικό κόστος. Η φιλοσοφία τους βασίζεται στην ευκολία, καθώς διεθνώς πρόκειται για συστήματα τύπου do-it-yourself, τα οποία μπορούν να τοποθετηθούν από τον ίδιο τον χρήστη. Ωστόσο στην πράξη η ευκολία αυτή δοκιμάζεται από τις απαιτήσεις εγκατάστασης.

Για παράδειγμα, για την τοποθέτηση του ηλιακού πάνελ εκτιμάται ότι απαιτείται η εμπλοκή ηλεκτρολόγου, καθώς προβλέπεται η έκδοση Υπεύθυνης Δήλωσης Εγκαταστάτη (ΥΔΕ), η οποία θα πρέπει να ανανεώνεται κάθε δύο χρόνια.

Επιπλέον, καθίσταται υποχρεωτική η εγκατάσταση αισθητήρα κατεύθυνσης ώστε να αποτρέπεται η επιστροφή ηλεκτρικής ενέργειας προς το δίκτυο, καθώς και συστήματος τηλεμέτρησης για την καταγραφή τόσο της παραγόμενης ηλεκτρικής ενέργειας όσο και της κατανάλωσης της παροχής.

Οι απαιτήσεις αυτές συνεπάγονται πρόσθετο εξοπλισμό και κόστος, με παράγοντες της αγοράς να εκτιμούν ότι ανάλογα με τον εξοπλισμό που θα απαιτηθεί και τις τεχνικές προδιαγραφές που θα εξειδικευτούν από τον ΔΕΔΔΗΕ η συνολική δαπάνη μπορεί να αυξηθεί αισθητά σε σχέση με το αρχικό κόστος αγοράς, ακόμη και να διπλασιαστεί.

Ως προς τα οφέλη, οι ειδικοί αναφέρουν ότι ανάλογα με το προφίλ κατανάλωσης και τις συνθήκες εγκατάστασης μπορούν να καλύψουν κατά μέσο όρο έως περίπου το 25% των αναγκών ενός νοικοκυριού σε ηλεκτρική ενέργεια.

Ο Σύνδεσμος Παραγωγών Εταιρειών Φωτοβολταϊκών (ΣΠΕΦ) υποστηρίζει πάντως ότι η δυνητική εξοικονόμηση θα έχει μονοψήφια νούμερα, εκφράζοντας μάλιστα την αντίθεσή του ως προς τις ρυθμίσεις του ΥΠΕΝ σε μια χώρα με μεγάλο πλεόνασμα παραγωγής ΑΠΕ. Ο προβληματισμός του ΣΠΕΦ επεκτείνεται και στη μηχανική ασφάλεια των εγκαταστάσεων.

Οπως επισημαίνει, τα πάνελ που τοποθετούνται στα μπαλκόνια έχουν συνολική επιφάνεια περίπου 4 τ.μ. και βάρος έως 45 κιλά, με αποτέλεσμα να δέχονται σημαντικές ανεμοπιέσεις. Ο φορέας θέτει το ερώτημα ποιος αναλαμβάνει την ευθύνη για την ασφαλή στήριξή τους στα κιγκλιδώματα των μπαλκονιών, τα οποία δεν έχουν σχεδιαστεί για τέτοια φορτία, ιδίως όταν κάτω από αυτά υπάρχουν πεζοδρόμια και διερχόμενοι πολίτες.

Σε ό,τι αφορά την απόδοσή τους, στελέχη του κλάδου αναφέρουν ότι εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη θέση της εγκατάστασης. Ιδανικός θεωρείται ο νότιος προσανατολισμός, ενώ η σκίαση ή η τοποθέτηση σε ακατάλληλο σημείο περιορίζει σημαντικά την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας.

Σε ποιους απευθύνονται

Σε αντίθεση με τα συμβατικά φωτοβολταϊκά συστήματα στέγης, τα plug-in αποτελούν μικρές εγκαταστάσεις που αποτελούνται συνήθως από δύο φωτοβολταϊκά πάνελ, έναν μικρομετατροπέα κι ένα καλώδιο που συνδέεται σε απλή πρίζα σούκο. Μπορούν να αξιοποιηθούν από κάθε νοικοκυριό, ωστόσο εκτιμάται ότι προσφέρουν μεγαλύτερη ευελιξία σε ενοικιαστές, καθώς αποτελούν εξοπλισμό που μπαίνει και βγαίνει. Στόχος τους είναι να καλύπτουν μέρος της κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας ενός νοικοκυριού, μειώνοντας τον λογαριασμό του ρεύματος.

Σε αντίθεση με τα συμβατικά φωτοβολταϊκά, όπου η διαδικασία ξεκινά με την αίτηση προς τον Διαχειριστή, για τα plug-in το πρώτο βήμα γίνεται ήδη κατά την αγορά του εξοπλισμού. Ο ενδιαφερόμενος, είτε αγοράσει το σύστημα από κάποιο πολυκατάστημα είτε μέσω ηλεκτρονικού εμπορίου, υποχρεούται να δηλώσει στον προμηθευτή ή στον εγκαταστάτη τα στοιχεία της παροχής στην οποία πρόκειται να συνδεθεί το σύστημα.

Αμέσως μετά, ο προμηθευτής ή ο εγκαταστάτης οφείλει να ενημερώσει τον Διαχειριστή του Δικτύου. Η διαδικασία συνεχίζεται με υποχρέωση του ίδιου του ενδιαφερόμενου να ενημερώσει τον ΔΕΔΔΗΕ έως και πέντε ημέρες πριν από την εγκατάσταση μέσω ειδικής ψηφιακής πλατφόρμας που θα δημιουργήσει ο Διαχειριστής. Η πρόσβαση στην ειδική αυτή ψηφιακή πύλη θα πραγματοποιείται με τους προσωπικούς κωδικούς Taxisnet.

Ο ενδιαφερόμενος θα καταχωρίζει σε αυτή τα στοιχεία του φυσικού ή νομικού προσώπου, τα στοιχεία επικοινωνίας, τη διεύθυνση εγκατάστασης, τα στοιχεία του υπεύθυνου εγκαταστάτη ή του μηχανικού, τα στοιχεία της παροχής και τα τεχνικά χαρακτηριστικά του εξοπλισμού. Για τα Μη Διασυνδεδεμένα Νησιά προβλέπεται ότι τα απαιτούμενα στοιχεία θα αποστέλλονται ηλεκτρονικά από τον προμηθευτή, τον εγκαταστάτη και τον ενδιαφερόμενο.

Το σημαντικότερο στοιχείο της νέας ρύθμισης είναι ότι τα μικρά φ/β εξαιρούνται από τη διαδικασία που ακολουθούν τα συμβατικά οικιακά φωτοβολταϊκά. Η υπουργική απόφαση προβλέπει ότι δεν απαιτείται σύμβαση σύνδεσης με τον Διαχειριστή του δικτύου, ούτε οποιαδήποτε άλλη άδεια ή διοικητική έγκριση, όπως επίσης δεν προβλέπεται η καταβολή τέλους σύνδεσης.

Η υστέρηση της Ελλάδας

Οι μεγάλες καθυστερήσεις στην αναμόρφωση του θεσμικού πλαισίου έφεραν πίσω τη χώρα μας στη διείσδυση συστημάτων αυτοκατανάλωσης. Η υστέρηση αυτή γίνεται εμφανής αν συγκρίνει κανείς την ανάπτυξη των οικιακών φωτοβολταϊκών με την υπόλοιπη Ευρώπη.

Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, στη χώρα μας έχουν εγκατασταθεί λιγότερα από 100.000 φωτοβολταϊκά στις στέγες, όταν η Ιρλανδία, η Ελβετία και η Τσεχία διαθέτουν περίπου 200.000 η καθεμία, η Πορτογαλία και η Σουηδία γύρω στα 300.000, η Αυστρία περίπου 500.000, το Βέλγιο 1,4 εκατομμύρια και η Ολλανδία περισσότερα από 3,3 εκατομμύρια.

Για να περιοριστεί αυτή η απόσταση από την υπόλοιπη Ευρώπη, η αγορά θεωρεί ότι το επόμενο μεγάλο βήμα είναι η άρση των εμποδίων που εξακολουθούν να δυσχεραίνουν την εγκατάσταση φωτοβολταϊκών, κυρίως στις πολυκατοικίες.

Κεντρικό ζήτημα αποτελεί το ισχύον καθεστώς συναίνεσης των συνιδιοκτητών, καθώς σήμερα απαιτείται η σύμφωνη γνώμη του 100% των ιδιοκτητών για την τοποθέτηση συστήματος. Η πρόταση που βρίσκεται στο τραπέζι -και ευθυγραμμίζεται με την κατεύθυνση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής- είναι να αρκεί η έγκριση από το 50% συν ένα των συνιδιοκτητών.

Οι υπόλοιπες αλλαγές που φέρνει το νέο πλαίσιο

Πέρα από τη θεσμοθέτηση των φωτοβολταϊκών στο μπαλκόνι, το ΥΠΕΝ αναμορφώνει συνολικά το πλαίσιο της αυτοκατανάλωσης, διευρύνοντας σημαντικά τις δυνατότητες εφαρμογής του για νοικοκυριά, επιχειρήσεις, ενεργειακές κοινότητες και δημόσιους φορείς.

Στο νέο καθεστώς εντάσσονται η συλλογική αυτοκατανάλωση, η δυνατότητα ανάπτυξης έργων από τρίτες εταιρείες, η εγκατάσταση αυτόνομων συστημάτων αποθήκευσης, αλλά και πιο ευέλικτα σχήματα συμψηφισμού που επιτρέπουν την εξυπηρέτηση πολλαπλών παροχών κατανάλωσης από έναν σταθμό παραγωγής.

Για πρώτη φορά θεσμοθετείται η συλλογική αυτοκατανάλωση σε πολυκατοικίες και συγκροτήματα κατοικιών, δίνοντας τη δυνατότητα σε δύο ή περισσότερους καταναλωτές να εγκαθιστούν κοινό φωτοβολταϊκό σταθμό και να επιμερίζουν την παραγόμενη ενέργεια.

Στο σχήμα μπορούν να ενταχθούν και οι κοινόχρηστες καταναλώσεις, όπως ο φωτισμός, οι ανελκυστήρες, οι αντλίες θέρμανσης και άλλες κοινόχρηστες εγκαταστάσεις, διευρύνοντας σημαντικά τις εφαρμογές της αυτοκατανάλωσης στον οικιακό τομέα.

Σημαντικές αλλαγές προβλέπονται και για τις επιχειρήσεις και μεγάλους καταναλωτές, καθώς ένας σταθμός παραγωγής θα μπορεί να αντιστοιχίζεται με περισσότερες από μία παροχές κατανάλωσης, ακόμη και όταν αυτές εκπροσωπούνται από διαφορετικούς προμηθευτές ηλεκτρικής ενέργειας.

Η δυνατότητα αυτή αφορά κυρίως επιχειρήσεις με δίκτυο καταστημάτων, ξενοδοχειακές μονάδες, βιομηχανίες και δήμους που επιδιώκουν να καλύπτουν τις ενεργειακές ανάγκες πολλών εγκαταστάσεων από μία μονάδα παραγωγής.

Οι ρυθμίσεις

Το νέο πλαίσιο εισάγει επίσης τη δυνατότητα ο σταθμός αυτοκατανάλωσης να ανήκει ή να διαχειρίζεται από τρίτη εταιρεία, η οποία θα αναλαμβάνει την εγκατάσταση, τη λειτουργία και τη συντήρησή του για λογαριασμό του αυτοκαταναλωτή, χωρίς όμως να αποκτά την ιδιότητα του αυτοκαταναλωτή ή δικαιώματα επί της πλεονάζουσας ενέργειας.

Παράλληλα, επιτρέπεται η εγκατάσταση αυτόνομων συστημάτων αποθήκευσης χωρίς έγχυση ενέργειας στο δίκτυο, ακόμη και χωρίς φωτοβολταϊκό, ενώ προβλέπεται η δυνατότητα συνδυασμού μπαταριών με όλα τα βασικά μοντέλα αυτοκατανάλωσης ώστε να αυξάνεται η αξιοποίηση της παραγόμενης ενέργειας.

Οι ρυθμίσεις επιτρέπουν επίσης τις δυνατότητες εικονικού συμψηφισμού για τους Οργανισμούς Τοπικής Αυτοδιοίκησης (ΟΤΑ), ενώ παρέχουν μεγαλύτερη γεωγραφική ευελιξία στις ενεργειακές κοινότητες. Το σχέδιο περιλαμβάνει ακόμη μεταβατικές διατάξεις που επιτρέπουν σε υφιστάμενα έργα να μεταβούν στο νέο καθεστώς του ταυτοχρονισμένου συμψηφισμού, διατηρώντας, υπό προϋποθέσεις, τη σειρά προτεραιότητας των αρχικών αιτήσεων και διευκολύνοντας την προσαρμογή τους στο νέο θεσμικό πλαίσιο.