Την προεδρία του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ αναλαμβάνει την 1η Οκτωβρίου η Ελλάδα, για δεύτερη και τελευταία φορά κατά τη διετή θητεία της ως εκλεγμένο μέλος του Συμβουλίου για την περίοδο 2025-2026. Είχε προηγηθεί η ελληνική προεδρία του Μαΐου του 2025, ενώ η θητεία της χώρας στο Συμβούλιο ολοκληρώνεται στις 31 Δεκεμβρίου. Την προεδρία θα ασκήσει η Μόνιμη Αντιπρόσωπος της Ελλάδας στον ΟΗΕ, πρέσβης Αγλαΐα Μπαλτά.
Η χώρα μας αναλαμβάνει τη διαχείριση των εργασιών του σημαντικότερου οργάνου του ΟΗΕ για τη διεθνή ειρήνη και ασφάλεια σε μια περίοδο κατά την οποία μεγάλα μέτωπα παραμένουν ανοικτά, οι σχέσεις μεταξύ των Μονίμων Μελών εξακολουθούν να χαρακτηρίζονται από βαθιές διαφωνίες και η δυνατότητα του Συμβουλίου να διαμορφώνει κοινές απαντήσεις δοκιμάζεται σε σειρά κρίσεων. Η προεδρία δεν δίνει, βεβαίως, στην εκάστοτε χώρα τη δυνατότητα να καθορίζει μονομερώς τις αποφάσεις ή την πολιτική του Συμβουλίου.
Ο πρόεδρος προεδρεύει των συνεδριάσεων και των κλειστών διαβουλεύσεων, εκπροσωπεί το Συμβούλιο και διαχειρίζεται, υπό την εξουσία των 15 μελών, το πρόγραμμα εργασίας και την καθημερινή λειτουργία του.
Στην κορυφή των διεθνών κρίσεων παραμένει η Ουκρανία. Στην τελευταία υψηλού επιπέδου συνεδρίαση του Συμβουλίου, στις 23 Σεπτεμβρίου, η αναπληρώτρια Γενική Γραμματέας Ρόζμαρι ΝτιΚάρλο προειδοποίησε ότι ο πόλεμος εισέρχεται σε μια «επικίνδυνη νέα φάση», με εντεινόμενες επιθέσεις, αυξανόμενες απώλειες αμάχων και μεγαλύτερο κίνδυνο περιφερειακής διάχυσης. Σύμφωνα με τον ΟΗΕ, μόνο στους πρώτους οκτώ μήνες του 2026 σκοτώθηκαν ή τραυματίστηκαν περισσότεροι άμαχοι στην Ουκρανία από ό,τι σε ολόκληρο το 2025. Παράλληλα, αυξάνεται η ανησυχία για επιθέσεις σε ενεργειακές υποδομές ενόψει του χειμώνα, αλλά και για περιστατικά κοντά σε σύνορα και πυρηνικές εγκαταστάσεις.
Εξίσου σύνθετο παραμένει το μέτωπο της Μέσης Ανατολής. Στη Γάζα, σχεδόν έναν χρόνο μετά την κατάπαυση του πυρός του Οκτωβρίου 2025, ο ΟΗΕ χαρακτηρίζει την εκεχειρία εύθραυστη. Ισραηλινά πλήγματα συνεχίζονται, η ανθρωπιστική και οικονομική κατάσταση παραμένει εξαιρετικά δύσκολη, ενώ δεν έχει ολοκληρωθεί η εφαρμογή της απόφασης 2803 του Συμβουλίου Ασφαλείας για τις μεταβατικές ρυθμίσεις και την ανάκαμψη της Γάζας. Ταυτόχρονα, ο ΟΗΕ καταγράφει επιδείνωση της κατάστασης στη Δυτική Όχθη, με αυξημένη βία, επέκταση εποικισμών, εκτοπισμούς και βαθιά δημοσιονομική κρίση της Παλαιστινιακής Αρχής.
Ακόμη πιο άμεσο ενδιαφέρον για την ελληνική προεδρία αποκτά η κρίση γύρω από το Ιράν και τα Στενά του Ορμούζ. Στις 30 Σεπτεμβρίου, η Τεχεράνη επιβεβαίωσε ότι έλαβε, μέσω του Κατάρ, την αμερικανική απάντηση στην τελευταία ιρανική πρόταση για αποκλιμάκωση, με επίκεντρο την επαναλειτουργία των Στενών και την αποκατάσταση της κανονικής ναυσιπλοΐας. Οι διαπραγματεύσεις παραμένουν δύσκολες, ενώ το Συμβούλιο βρίσκεται ήδη αντιμέτωπο και με το ζήτημα της εφαρμογής των κυρώσεων που επανήλθαν σε ισχύ το 2025 και εποπτεύονται από την Επιτροπή 1737. Η σύνδεση πυρηνικού ζητήματος, κυρώσεων, περιφερειακής ασφάλειας και ελευθερίας της ναυσιπλοΐας καθιστά το ιρανικό έναν από τους πλέον σύνθετους φακέλους που μπορεί να απασχολήσουν την ελληνική προεδρία.
Στο υπόβαθρο παραμένουν και άλλες κρίσεις που απαιτούν συνεχή παρουσία του Συμβουλίου: ο πόλεμος στο Σουδάν, όπου συνεχίζονται οι μάχες μεταξύ των ενόπλων δυνάμεων και των RSF και εντείνονται οι επιθέσεις με drones, αλλά και η Αϊτή, όπου σχεδόν 1,5 εκατομμύριο άνθρωποι έχουν εκτοπιστεί λόγω της ένοπλης βίας. Μόλις στις 29 Σεπτεμβρίου το Συμβούλιο ανανέωσε για έξι μήνες την εντολή της διεθνούς δύναμης κατά των συμμοριών, ενόψει και των προγραμματισμένων εκλογών του Δεκεμβρίου.
Ωστόσο, ο Οκτώβριος ενδέχεται να αποκτήσει για την ελληνική προεδρία και ιδιαίτερο θεσμικό βάρος λόγω της διαδικασίας επιλογής του επόμενου Γενικού Γραμματέα. Η διαδικασία βρίσκεται ουσιαστικά στο Συμβούλιο Ασφαλείας. Στην τέταρτη άτυπη ψηφοφορία, στις 29 Σεπτεμβρίου, η Ρεμπέκα Γκρίνσπαν της Κόστα Ρίκα συγκέντρωσε 10 ψήφους «ενθάρρυνσης», τρεις «αποθάρρυνσης» και δύο «χωρίς γνώμη», παραμένοντας στην πρώτη θέση, ενώ η διαδικασία συνεχίζεται χωρίς ακόμη να έχει διαμορφωθεί τελική συναίνεση.
Η επιλογή νέου ΓΓ ΟΗΕ ενδέχεται να αποτελέσει τη σημαντικότερη πολιτική στιγμή της ελληνικής προεδρίας. Σύμφωνα με το άρθρο 97 του Χάρτη, ο Γενικός Γραμματέας διορίζεται από τη Γενική Συνέλευση κατόπιν σύστασης του Συμβουλίου Ασφαλείας. Αυτό σημαίνει ότι, εφόσον μέσα στον Οκτώβριο διαμορφωθεί η αναγκαία συμφωνία – και κυρίως δεν υπάρξει αντίθεση από κάποιο από τα πέντε Μόνιμα Μέλη με δικαίωμα βέτο – η απόφαση του Συμβουλίου για το πρόσωπο που θα διαδεχθεί τον Αντόνιο Γκουτέρες θα μπορούσε να ληφθεί υπό ελληνική προεδρία.
Ο Οκτώβριος δεν είναι για την Ελλάδα απλώς ένας ακόμη μήνας στην προεδρία ενός οργάνου του ΟΗΕ. Συμπίπτει με μια περίοδο κατά την οποία το Συμβούλιο καλείται ταυτόχρονα να διαχειριστεί πολέμους και κρίσεις με άμεσες παγκόσμιες συνέπειες και ενδεχομένως να επιλέξει το πρόσωπο που θα ηγηθεί του Οργανισμού από την 1η Ιανουαρίου 2027. Για την ελληνική διπλωματία, συνεπώς, η πρόκληση θα είναι πρωτίστως θεσμική: να διαχειριστεί έναν ιδιαίτερα φορτισμένο μήνα, να διευκολύνει τις συνεννοήσεις μεταξύ των 15 μελών και να κρατήσει λειτουργικό το Συμβούλιο σε μια περίοδο κατά την οποία οι γεωπολιτικές διαιρέσεις παραμένουν βαθιές.
