Πίσω από κάθε μόσχευμα, που διασχίζει τα σύνορα, κρύβεται μια ζωή που σώζεται – Ο απολογισμός του ΕΟΜ για το 2025 δείχνει πώς η διεθνής συνεργασία αποτελεί αναπόσπαστο μέρος του ελληνικού συστήματος μεταμοσχεύσεων
Η μεταμόσχευση είναι μια διαδικασία που ξεπερνά τα όρια ενός νοσοκομείου – και, σε αρκετές περιπτώσεις, τα όρια μιας χώρας. Ο απολογισμός του Ελληνικού Οργανισμού Μεταμοσχεύσεων (ΕΟΜ) για το 2025 δείχνει ότι η διεθνής συνεργασία παραμένει κομβικό κομμάτι του συστήματος: είτε για να μη χαθεί ένα μόσχευμα που δεν μπορεί να αξιοποιηθεί στην Ελλάδα είτε για να βρεθεί λύση για έναν ασθενή που δεν μπορεί να μεταμοσχευθεί εντός της χώρας.
Το 2025, 35 όργανα από εγχώριους αποβιώσαντες δότες μεταμοσχεύθηκαν στο εξωτερικό, αφού δεν κατέστη δυνατό να αξιοποιηθούν από τις ελληνικές ομάδες. Από αυτά, 32 κατευθύνθηκαν στην Ιταλία και 3 μέσω Eurotransplant. Συγκεκριμένα, αξιοποιήθηκαν εκτός Ελλάδας 19 ηπατικά μοσχεύματα, 15 καρδιακά και 1 πνευμονικό.
Τα όργανα που δεν χάθηκαν
Η διακρατική συνεργασία επιτρέπει στο σύστημα να διατηρεί όσο το δυνατόν υψηλότερη την αξιοποίηση των διαθέσιμων μοσχευμάτων. Ένα όργανο που δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί στην Ελλάδα μπορεί, μέσα από τα διεθνή δίκτυα, να μεταμοσχευθεί σε ασθενή άλλης χώρας.
Στα 19 ηπατικά μοσχεύματα που δεν αξιοποιήθηκαν από εγχώριες ομάδες, ο απολογισμός καταγράφει περισσότερους από έναν λόγους ανά μόσχευμα. Οι συχνότερες αιτίες αφορούσαν ιατρικούς και βιολογικούς παράγοντες, όπως διαταραχές ηπατικής βιοχημείας, ηπατομεγαλία, στεάτωση, παχυσαρκία, ηλικία ή ασυμβατότητα λήπτη. Επίσης, αναφέρονται λειτουργικοί και οργανωτικοί περιορισμοί, όπως έλλειψη ανθρώπινου δυναμικού, αδυναμία παράτασης χειρουργείου ή απουσία υποδομών.
Για τα 15 καρδιακά μοσχεύματα, οι λόγοι μη αξιοποίησης στην Ελλάδα συνδέονταν, μεταξύ άλλων, με ηλικία, στεφανιαία νόσο, αιμοδυναμική αστάθεια, σωματομετρική ή άλλη ασυμβατότητα, απουσία συμβατού λήπτη και θετικό crossmatch. Για το 1 πνευμονικό μόσχευμα, ο λόγος που αναφέρεται ήταν η μη ύπαρξη συμβατού λήπτη.
Όργανα και από το εξωτερικό προς την Ελλάδα
Η ανταλλαγή οργάνων δεν λειτουργεί μόνο προς μία κατεύθυνση. Το 2025 μεταμοσχεύθηκαν στην Ελλάδα 9 όργανα που προσφέρθηκαν από το εξωτερικό, επειδή στις χώρες προέλευσής τους δεν υπήρχαν κατάλληλοι λήπτες ή δυνατότητα αξιοποίησής τους.
Από την Κύπρο αξιοποιήθηκαν 7 όργανα: 2 νεφροί, 1 ήπαρ, 3 καρδιές και 1 πνεύμονας, ενώ από τη Ρουμανία ακόμη 2: 1 καρδιά και 1 πνεύμονας.
Οι Έλληνες ασθενείς που εγκρίθηκαν για μεταμόσχευση στο εξωτερικό
Ξεχωριστό κεφάλαιο αποτελούν οι ασθενείς που πήραν έγκριση από τον ΕΟΜ για μετάβαση στο εξωτερικό, αφού είχαν γίνει αποδεκτοί από μεταμοσχευτικά κέντρα άλλων χωρών.
Για τις μεταμοσχεύσεις από αποβιώσαντα δότη, οι υποψήφιοι εγγράφονται στις λίστες των χωρών υποδοχής. Για τις μεταμοσχεύσεις από ζώντα δότη, η έγκριση δίνεται όταν πρόκειται για επεμβάσεις που δεν πραγματοποιούνται στην Ελλάδα.
Το 2025 εγκρίθηκαν συνολικά 56 μεταβάσεις Ελλήνων ασθενών στο εξωτερικό: 50 για μεταμόσχευση από αποβιώσαντα δότη και 6 από ζώντα δότη. Από αυτές, 27 αφορούσαν ενήλικες και 29 παιδιατρικούς ασθενείς.
Στους ενήλικες, οι εγκρίσεις αφορούσαν κυρίως μεταμόσχευση νεφρού και ήπατος: 15 για νεφρό, 10 για ήπαρ και 2 για συνδυασμένη ανάγκη ήπατος και καρδιάς. Στα παιδιά, οι εγκρίσεις αφορούσαν 2 περιπτώσεις νεφρού, 4 ήπατος-νεφρού, 16 ήπατος, 6 καρδιάς και 1 πνευμόνων.
Ιδιαίτερη σημασία έχει το παιδιατρικό σκέλος. Οι υποψήφιοι για μεταμόσχευση ήπατος και καρδιάς είναι, κατά κύριο λόγο, εγγεγραμμένοι σε κέντρα της Ιταλίας. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η αποδοχή τους συνδέεται με αντίστοιχη προσφορά οργάνων από Έλληνες δότες.
Η ειδική σχέση Ελλάδας – Ιταλίας
Η γειτονική μας χώρα κατέχει κεντρική θέση στη διεθνή διάσταση των ελληνικών μεταμοσχεύσεων. Σύμφωνα με τον ΕΟΜ, η συνεργασία των δύο χωρών λειτουργεί από το 2005 και αφορά τόσο ενήλικες όσο και παιδιά. Καλύπτει κυρίως επείγουσες μεταμοσχεύσεις ήπατος ενηλίκων, όταν δεν υπάρχει διαθέσιμο μόσχευμα στην Ελλάδα, καθώς και παιδιατρικές μεταμοσχεύσεις ήπατος και καρδιάς.
Το 2017 η συνεργασία αναβαθμίστηκε, με ενίσχυση των δεσμών ανάμεσα στον ΕΟΜ και το ιταλικό εθνικό δίκτυο μεταμοσχεύσεων. Στο δίκτυο των συνεργαζόμενων κέντρων περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, το Κέντρο Μεταμόσχευσης Ήπατος της Πίζας, το Umberto I – La Sapienza στη Ρώμη, το Bambino Gesù και το Sant’Orsola στη Μπολόνια.
Το 2025, στις επείγουσες μεταβάσεις στην Ιταλία, καταγράφηκαν 5 ενήλικες και 8 παιδιά. Από αυτούς μεταμοσχεύθηκαν 3 ενήλικες και 3 παιδιά για ήπαρ.
Στις τακτικές μεταβάσεις, καταγράφηκαν 1 ενήλικας και 9 παιδιά. Πραγματοποιήθηκε 1 μεταμόσχευση ήπατος σε ενήλικα και 2 σε παιδιά: μία ήπατος και μία συνδυασμένη ήπατος-νεφρού.
Ξεχωριστά, στις ζώσες μεταμοσχεύσεις ήπατος παιδιών στην Ιταλία, καταγράφηκαν 2 μεταβάσεις και 1 μεταμόσχευση. Διευκρινίζεται ότι στις μεταβάσεις στο εξωτερικό περιλαμβάνονται και ασθενείς που εξακολουθούν να βρίσκονται σε αναμονή και δεν έχουν ακόμη μεταμοσχευθεί.
Ένα οργανωμένο δίκτυο πίσω από κάθε μετάβαση
Πίσω από κάθε διακρατική μεταμόσχευση υπάρχει μια σύνθετη διαδικασία συντονισμού. Το 2025, ο Κεντρικός Συντονισμός Μεταμοσχεύσεων του ΕΟΜ κατέγραψε 102 συντονισμούς δοτών από το εξωτερικό (Κύπρο, Γερμανία, Γαλλία και Λιθουανία). Επιπλέον, σημειώθηκαν 29 συντονισμοί μεταβάσεων παιδιατρικών και ενήλικων ασθενών και των δοτών τους στην Ιταλία, 51 επειγουσών μεταβάσεων στο εξωτερικό και 11 αποδοχές μοσχευμάτων από το εξωτερικό.
Τα στοιχεία δείχνουν ότι το εξωτερικό δεν λειτουργεί ως παράλληλο ή απομονωμένο σύστημα, αλλά ως αναγκαία προέκταση του ελληνικού – και όχι μόνο – μεταμοσχευτικού μηχανισμού. Όταν ένα μόσχευμα δεν μπορεί να αξιοποιηθεί στην Ελλάδα, μπορεί να σώσει έναν ασθενή σε άλλη χώρα. Και όταν ένας Έλληνας ασθενής δεν μπορεί να μεταμοσχευθεί εδώ, η διεθνής συνεργασία μπορεί να ανοίξει μια άλλη διαδρομή.
