Στην πόρτα της αλλαγής προμηθευτή και όχι στον μετρητή του καταναλωτή αναμένεται να στηθεί το νέο ανάχωμα απέναντι στον λεγόμενο «ενεργειακό τουρισμό».
Το σχέδιο που έχει επεξεργαστεί το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας προβλέπει ότι οι καταναλωτές που μετακινούνται επανειλημμένα από εταιρεία σε εταιρεία αφήνοντας πίσω τους απλήρωτους λογαριασμούς θα καταγράφονται σε ειδικό σύστημα σημάνσεων. Μετά την τρίτη καταχώριση, η δυνατότητα νέας αλλαγής παρόχου θα αναστέλλεται.
Αντίθετα, ο προηγούμενος προμηθευτής δεν θα μπορεί να ζητήσει τη διακοπή της ηλεκτροδότησης ενός πελάτη που έχει ήδη μεταφερθεί σε άλλη εταιρεία, ακόμη και όταν εκκρεμούν οφειλές από την παλαιά σύμβαση.
Η βασική αυτή επιλογή επιχειρεί να ισορροπήσει ανάμεσα στην ανάγκη περιορισμού των στρατηγικών κακοπληρωτών και στην προστασία της ενεργής σύμβασης που έχει συνάψει ο καταναλωτής με τον νέο του πάροχο.
Πώς θα λειτουργεί το «σύστημα των τριών σημάνσεων»
Στον πυρήνα της παρέμβασης βρίσκεται η αναθεώρηση του άρθρου 42 του Κώδικα Προμήθειας Ηλεκτρικής Ενέργειας και η δημιουργία ενός μηχανισμού που στην αγορά περιγράφεται ως debt flagging.
Η διαδικασία θα ενεργοποιείται όταν ένας καταναλωτής έχει συσσωρεύσει ληξιπρόθεσμες οφειλές που αντιστοιχούν σε δύο απλήρωτους λογαριασμούς. Πριν από οποιαδήποτε άλλη ενέργεια, ο προμηθευτής θα υποχρεούται να προτείνει διακανονισμό του χρέους.
Εφόσον δεν υπάρξει συμφωνία ή ο διακανονισμός δεν προχωρήσει, η εταιρεία θα μπορεί να καταχωρίσει την πρώτη σήμανση σε βάρος του καταναλωτή.
Η ύπαρξη μίας σήμανσης δεν θα εμποδίζει αυτομάτως την αλλαγή παρόχου. Το σύστημα θα λειτουργεί κλιμακωτά, καταγράφοντας την επανάληψη της ίδιας συμπεριφοράς σε διαφορετικές εταιρείες.
Εάν ο καταναλωτής μετακινηθεί σε δεύτερο προμηθευτή και δημιουργήσει εκ νέου ληξιπρόθεσμες οφειλές, θα ακολουθήσει η ίδια διαδικασία: πρόταση ρύθμισης, αποτυχία διακανονισμού και νέα σήμανση.
Με τη συμπλήρωση τριών σημάνσεων, το debt flagging θα μετατρέπεται ουσιαστικά σε debt blocking. Ο καταναλωτής δεν θα μπορεί πλέον να αλλάξει εταιρεία προμήθειας, έως ότου εκπληρώσει τις προϋποθέσεις που θα καθοριστούν στην υπουργική απόφαση.
Οι λεπτομέρειες για τη διάρκεια του αποκλεισμού, τον τρόπο άρσης του και τη διαχείριση τυχόν αμφισβητούμενων οφειλών αποτελούν κρίσιμα σημεία που μένει να αποσαφηνιστούν.
Πότε θα επιτρέπεται η εντολή αποκοπής
Ο προμηθευτής θα εξακολουθήσει να έχει τη δυνατότητα να ζητήσει τη διακοπή της ηλεκτροδότησης λόγω ανεξόφλητων χρεών, μόνο όμως όσο ο καταναλωτής παραμένει ενεργός πελάτης του.
Από τη στιγμή που έχει ολοκληρωθεί η αλλαγή εταιρείας, ο παλαιός πάροχος δεν θα μπορεί να παρέμβει στη νέα συμβατική σχέση και να απαιτήσει την αποκοπή της παροχής.
Η πρόβλεψη διαφοροποιείται από το αυστηρότερο σενάριο που είχε βρεθεί στο τραπέζι των συζητήσεων και έδινε στις εταιρείες τη δυνατότητα να ζητούν αποκοπή ακόμη και για πρώην πελάτες τους.
Οι προμηθευτές είχαν υποστηρίξει ότι χωρίς το συγκεκριμένο εργαλείο οι οφειλέτες μπορούν να αποφεύγουν τις συνέπειες των απλήρωτων λογαριασμών μετακινούμενοι έγκαιρα σε ανταγωνιστική εταιρεία.
Η τελική κατεύθυνση, ωστόσο, φαίνεται να περιορίζει το δικαίωμα αποκοπής στην περίοδο κατά την οποία βρίσκεται ακόμη σε ισχύ η σύμβαση με την εταιρεία που διεκδικεί τα χρήματα.
Για τις παλαιές οφειλές, οι προμηθευτές θα πρέπει να χρησιμοποιούν τις συνήθεις διαδικασίες είσπραξης, ενώ ο νέος μηχανισμός θα εμποδίζει τη διαιώνιση της ίδιας συμπεριφοράς μέσω διαδοχικών μετακινήσεων.
Χρέη δισεκατομμυρίων στη λιανική του ρεύματος
Η παρέμβαση προωθείται ενώ οι ανεξόφλητοι λογαριασμοί εξακολουθούν να αποτελούν μία από τις μεγαλύτερες πληγές της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας. Με βάση τα στοιχεία της ΡΑΑΕΥ, οι συνολικές ληξιπρόθεσμες οφειλές όλων των κατηγοριών καταναλωτών πλησίασαν τα 3 δισ. ευρώ το 2025, έναντι περίπου 3,4 δισ. ευρώ το 2024.
Παρά τη μείωση, το μέγεθος των οφειλών παραμένει εξαιρετικά υψηλό. Παράγοντες της αγοράς υποστηρίζουν ότι μέρος του κόστους από τους ανεξόφλητους λογαριασμούς ενσωματώνεται τελικά στα τιμολόγια και επιβαρύνει τους συνεπείς πελάτες.
Σύμφωνα με εκτιμήσεις που βασίζονται στα στοιχεία της Ρυθμιστικής Αρχής, η συγκεκριμένη επιβάρυνση μπορεί να φτάνει περίπου τα 60 ευρώ ανά μεγαβατώρα, δηλαδή τα 6 λεπτά ανά κιλοβατώρα.
Αντίστοιχα, στοιχεία του Ελληνικού Συνδέσμου Προμηθευτών Ενέργειας ανεβάζουν τις ληξιπρόθεσμες οφειλές προς τις εταιρείες ηλεκτρισμού στα 2,65 δισ. ευρώ, με σχεδόν τέσσερις στις δέκα παροχές να εμφανίζουν ανεξόφλητα υπόλοιπα.
Το πιο ανησυχητικό στοιχείο για τους παρόχους είναι ότι περίπου 1,5 δισ. ευρώ συνδέονται με πρώην πελάτες, οι οποίοι έχουν ήδη αλλάξει εταιρεία προμήθειας.
Αυτή ακριβώς είναι η κατηγορία στην οποία στοχεύει το νέο σύστημα: όχι ο καταναλωτής που βρέθηκε προσωρινά σε οικονομική δυσκολία και επιδιώκει να ρυθμίσει το χρέος του, αλλά εκείνος που επαναλαμβάνει την ίδια πρακτική σε διαφορετικούς προμηθευτές.
Το κατά πόσο ο μηχανισμός θα καταφέρει να ξεχωρίσει τους στρατηγικούς κακοπληρωτές από τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις που αδυνατούν πραγματικά να ανταποκριθούν θα κριθεί από τις ασφαλιστικές δικλίδες της υπουργικής απόφασης.
