Ποια είναι η ιστορία της Παναγίας Τσαμπίκας, ένα από τα επιφανέστερα και πιο γνωστά προσκυνήματα προς τιμήν της Θεομήτορος στα Δωδεκάνησα;
Στις ανατολικές ακτές της Ρόδου, περίπου 28 χιλιόμετρα μακριά από την πρωτεύουσα του νησιού και πολύ κοντά στο χωριό Αρχάγγελος, συναντούμε την Ιερά Μονή Παναγίας Τσαμπίκας. Το παλιό μοναστήρι, γνωστό και ως Κυρά Ψηλή ή Άνω Τσαμπίκα, είναι σκαρφαλωμένο στην κορυφή ενός κατάφυτου βουνού σε υψόμετρο 287 μέτρων, που έχει πανοραμική θέα προς το πέλαγος και την ενδοχώρα του νησιού. Το ιδιαίτερο προσωνύμιο «Τσαμπίκα» θεωρείται ότι ετυμολογικά προέρχεται από τη λέξη «σαμβύκη», ένα είδος πλοίου, όπως μας παραδίδει ο Ησύχιος, καθώς από μακριά το ύψωμα μοιάζει με πλεούμενο.
Άλλοι μελετητές υποστηρίζουν ότι το επίθετο που συνοδεύει την Παναγία συνδέεται με τη λέξη της τοπικής διαλέκτου του Αρχαγγέλου «τσάμπα» που σημαίνει σπίθα, σπινθήρας, φλόγα και σχετίζεται με την θρησκευτική παράδοση εύρεσης της εικόνας. Σύμφωνα, λοιπόν, με την τοπική παράδοση, κάποτε ένας βοσκός παρατήρησε ότι στην κορυφή του όρους που σήμερα βρίσκεται η μονή, έκαιγε μία φλόγα. Ανεβαίνοντας στο βουνό με συγχωριανούς του για να εξακριβώσει τι ακριβώς συνέβαινε, αντίκρισε πάνω σ’ ένα κυπαρίσσι την ασημένια εικόνα της Παναγίας και μπροστά της ένα αναμμένο καντήλι.
Η ιστορία θέλει την εικόνα να είχε χαθεί από τη Μονή της Παναγίας του Κύκκου της Κύπρου ή από κάποιο χωριό της Επαρχίας Λεμεσού, όπου και φυλασσόταν. Επίτροποι από την Κύπρο
ήρθαν στον Αρχάγγελο και αναγνωρίζοντας την εικόνα ως δική τους, την μετέφεραν στην αρχική της κάτοχο. Παρόλο που οι μοναχοί την επανέφεραν τρεις φορές στην Κύπρου, η εικόνα επέστρεφε με τρόπο θαυματουργό στο βουνό του Αρχαγγέλου. Προς τιμήν της Θεοτόκου, στο σημείο εύρεσης της εικόνας οικοδομήθηκε ένας μικρός ναός. Σήμερα, για λόγους ασφαλείας, η εικόνα φυλάσσεται στον ομώνυμο νεότερο ναό της Παναγίας της Κάτω, δίπλα ακριβώς στον κεντρικό οδικό άξονα Ρόδου – Λίνδου, που ανεγέρθη για τη διευκόλυνση των πιστών.
Η Παναγία Τσαμπίκα είναι αναμφίβολα ένα από τα επιφανέστερα και πιο γνωστά προσκυνήματα προς τιμήν της Θεομήτορος στα Δωδεκάνησα. Στην κορυφή του ομώνυμου όρους ευδόκησε να καταστήσει φανερή τη μητρική πρόνοια και κηδεμονία της με τα αναρίθμητα θαύματα που εξακολουθεί να επιτελεί σε όσα άτεκνα ζευγάρια με πίστη καταφεύγουν σε αυτήν και επικαλούνται τη βοήθειά της. Σε ένδειξη ευγνωμοσύνης για τη μεσιτεία της, όταν γεννηθεί ένα παιδί, αναλόγως του φύλου, του δίνουν προς τιμήν της το όνομα Tσαμπίκα ή Tσαμπίκος, ενώ η εκκλησία είναι γεμάτη με κέρινα ομοιώματα βρεφών και άπειρα τάματα.
Ο μονόχωρος καμαροσκέπαστος ναός της Κυράς δεν είναι σαφές πότε χτίστηκε. Το τέμπλο, βάσει επιγραφής, φιλοτεχνήθηκε το 1693 με χορηγό τον ιερομόναχο Γαβριήλ. Στις επιφάνειες των τοίχων εσωτερικά διασώζονται αποσπασματικά ορισμένες τοιχογραφίες των μεταβυζαντινών χρόνων, ενώ σημαίνουσας σημασίας είναι η τοιχογραφία που παριστάνει την Παναγία Βρεφοκρατούσα και ένθρονη, η οποία βρίσκεται εντός τυφλού αψιδώματος, στο μέσον σχεδόν της βόρειας πλευράς του ναού. Για να φτάσετε εκεί, θα πρέπει να ανεβείτε 300 σκαλιά, όμως τόσο το προσκύνημα, όσο και η μαγευτική θέα θα σας αποζημιώσουν στο έπακρο!
Πηγή: https://www.skai.gr/news/travel/rodos-episkepsi-stin-iera-moni-panagias-tsampikas
